Na kanistrze oleju do mostu napędowego ciężarówki lub skrzyni ciągnika stoją zwykle dwa oznaczenia: SAE 75W90 i API GL-5. Pierwsze podaje lepkość, czyli to, jak gęsty jest olej w niskiej i wysokiej temperaturze, a drugie – do jakich warunków pracy przekładni olej przeznaczono. Od nich zaczyna się dobór, bo olej z innym SAE lub API GL niż w instrukcji odpada od razu. Pozostaje jednak pytanie, czy producent maszyny dopuszcza dany olej, i na nie odpowiadają kolejne dane: aprobata oraz wymagania LS.
Przyjmijmy, że instrukcja koparko-ładowarki podaje 75W90 i GL-5, a na półce stoi kilka olejów z takim zapisem. Wszystkie spełniają pierwszy warunek, więc o wyborze rozstrzygają dalsze dane. To aprobata, czyli zgoda producenta na konkretny olej, oraz wymagania dla mechanizmu różnicowego o ograniczonym poślizgu (LS), jeśli oczywiście instrukcja je podaje. SAE i API ich nie zawierają, dlatego dwa oleje z identycznym zapisem mogą różnić się dopuszczeniem do przekładni. Podobne oznaczenia noszą oleje do skrzyń biegów samochodów osobowych, ale dalej chodzi o przekładnie i mosty ciężarówek oraz maszyn.
Lepkość i wymagania przekładni to różne informacje
Lepkość opisuje, jak olej płynie w danej temperaturze, a wymagania przekładni – do jakiej pracy mechanizmu go przygotowano. Zakres obejmuje oleje do skrzyń biegów, przekładni głównych i mostów napędowych. Płyny ATF automatycznych skrzyń, ciecze przekładniowo-hydrauliczne i oleje silnikowe mają własne oznaczenia i tu się nie mieszczą.
Trzecią informacją są aprobaty, czyli zgody producentów na konkretne oleje. Dopiero zestawienie lepkości, klasy API i aprobaty z instrukcją pokazuje, czy olej na pewno pasuje do przekładni.
Jak odczytać SAE 75W90 i inne klasy lepkości?
SAE 75W90, w dokumentach często zapisywane jako 75W-90, to klasa lepkości oleju przekładniowego według normy SAE J306. Liczba z literą W opisuje olej w niskiej temperaturze, a druga liczba – w wysokiej temperaturze pracy przekładni. Obie są numerami klas, a nie temperaturami powietrza.
Skala olejów przekładniowych jest osobna od silnikowej, więc liczb 90 i 40 nie da się ustawić na jednej osi. Z samych zapisów nie wynika zatem, który olej jest gęstszy. Analogiczna sytuacja występuje, kiedy analizuje się różnice między olejami silnikowymi 5W30 czy 5W40.
API GL-4 i GL-5 trzeba odnieść do wymagań mechanizmu
API GL wskazuje, do jakich warunków pracy przekładni olej jest przeznaczony, więc GL-4 i GL-5 odpowiadają na różne wymagania mechanizmu i nie są wyznacznikiem klasy jakości. Przekładnia wymaga tego oznaczenia, które podał jej producent. Owszem, można też stosować oleje wyższych klas, ale z ekonomicznego punktu widzenia nie jest to opłacalne.
API nie uznaje już GL-4 za oznaczenie w bieżącym użyciu, co potwierdza wydanie 1560 z 2023 r. To informacja o statusie klasyfikacji, a nie o zamienności z GL-5. O doborze oleju w przekładni decydują wytyczne producenta ciężarówki, ciągnika rolniczego czy koparki.
Jak sprawdzić olej w instrukcji i karcie technicznej?
Najpierw trzeba ustalić, do jakiego mechanizmu olej trafi, a potem porównać wymagania z instrukcji z kartą techniczną oleju, czyli dokumentem producenta. Kolejność jest taka:
- typ mechanizmu: skrzynia biegów, przekładnia główna lub most napędowy;
- klasa lepkości SAE i klasa API GL;
- aprobaty producenta przekładni lub maszyny;
- dodatkowe wymagania, na przykład dla mechanizmu różnicowego o ograniczonym poślizgu;
- dane z karty technicznej oleju, zestawione z poprzednimi punktami.
Mechanizm różnicowy o ograniczonym poślizgu, w skrócie LS, ogranicza różnicę obrotów kół jednej osi. Wymagania dotyczące tarcia w takich osiach zwykle ustala producent, więc SAE i API tego nie potwierdzają. Dlatego w instrukcji trzeba sprawdzić, czy osobne wymagania LS się pojawiają.
Dlaczego tabela zamienników nie zastępuje potwierdzenia zgodności?
Tabela zamienników olejów przekładniowych pokazuje, że oleje mają zbliżone oznaczenia, a nie że przekładnia je dopuszcza. Aby uznać olej za zamiennik, muszą się zgadzać klasa SAE, klasa API GL, aprobata producenta i – jeśli instrukcja je podaje – wymagania LS. Nazwa handlowa żadnej z tych danych nie zastępuje.
|
Oznaczenie |
Czego dotyczy |
Czego nie potwierdza |
Co sprawdzić |
|---|---|---|---|
|
SAE 75W-90 |
Lepkości oleju (SAE J306) |
Wymagań eksploatacyjnych, aprobat, zgodności z przekładnią |
Klasę lepkości z instrukcji |
|
API GL |
Warunków pracy, do których olej jest przeznaczony |
Lepkości, aprobat, zamienności GL-4 z GL-5 |
Oznaczenie wymagane dla mechanizmu |
|
Aprobata OEM |
Zgody producenta na konkretny olej |
Zgodności innych olejów o tym samym SAE i API |
Wykaz aprobat w instrukcji |
|
Wymagania LS |
Pracy mechanizmu różnicowego o ograniczonym poślizgu |
Spełnienia LS na podstawie samego SAE i API |
Czy instrukcja podaje osobne wymagania LS |
Uniwersalnej listy olejów równoważnych nie da się ułożyć, bo aprobaty zależą od konkretnej przekładni.
Układ przekładniowo-hydrauliczny wymaga osobnego sprawdzenia
Maszyna ze wspólnym olejem do przekładni i hydrauliki wymaga osobnego sprawdzenia, bo wymagania takiego oleju podaje instrukcja maszyny, a nie oznaczenie na opakowaniu. Tak bywa w części ciągników rolniczych: ten sam olej smaruje przekładnię i pracuje w hydraulice. Krąży więc przez elementy hydrauliczne, a filtr w takim układzie zatrzymuje cząstki, które olej niesie ze sobą.
Masz już odpowiedni olej przekładniowy? To świetnie! Aby sprzęt pracował niezawodnie i wydajnie, potrzebny jest jeszcze odpowiedni filtr hydrauliczny. A ten zamówisz online w naszym sklepie Filterland.
Zamiana GL-4 na GL-5, 75W90, czyli co trzeba wiedzieć o olejach przekładniowych (FAQ)
Czy 75W90 oznacza klasę jakości oleju?
Nie, to klasa lepkości. Wymagania eksploatacyjne opisują API GL i aprobaty producenta. Dwa oleje o tej samej lepkości mogą się więc różnić dopuszczeniem do przekładni.
Czy olej przekładniowy 75W90 jest gęstszy od silnikowego 5W40?
Z samych liczb nie da się tego ocenić, bo skale SAE olejów przekładniowych i silnikowych są osobne. Liczb 90 i 40 nie porównuje się bezpośrednio.
Jak sprawdzić zamiennik oleju przekładniowego?
Wymagania z instrukcji, czyli SAE, API GL, aprobaty i ewentualnie LS, trzeba porównać z kartą techniczną oleju. Sama nazwa handlowa niczego nie potwierdza. Gdy brakuje którejś danej, odpowiada producent oleju lub przekładni.
Czy przy wymianie oleju przekładniowego trzeba wymienić filtr?
Zależy od przekładni, bo nie każda ma wymienny filtr. Instrukcja maszyny wskazuje, czy filtr jest przewidziany i kiedy go wymieniać. Gdy przekładnia i hydraulika korzystają ze wspólnego oleju, filtr hydrauliczny bywa częścią tego układu, a jego numer podaje dokumentacja.
Zapisz się do Newsletter